वीरगंज | एसियाको समुद्री मार्गबाट हुने कच्चा तेलको आयात जुन महिनामा थोरै बढेको छ । तर, इरान द्वन्द्वका कारण पश्चिम एसियाबाट हुने ढुवानीमा अवरोध पुग्दा यो अझै पनि एक दशकभन्दा बढी समययताकै न्यून स्तरको नजिकै रहेको छ ।
कमोडिटी विश्लेषक संस्था केप्लरको तथ्यांक अनुसार, विश्वकै सबैभन्दा धेरै तेल आयात गर्ने यस क्षेत्रमा जुन महिनामा दैनिक २ करोड ७ लाख १० हजार ब्यारल आयात हुने प्रक्षेपण गरिएको छ । यो मे महिनाको २ करोड ३ लाख ९० हजार ब्यारलको तुलनामा थोरै बढी र अप्रिलको १ करोड ८७ लाख ७० हजार ब्यारलको तुलनामा झन्डै २० लाख ब्यारल बढी हो । अप्रिलको आयात नोभेम्बर २०१५ यताकै सबैभन्दा कम थियो ।
मे र जुन महिनामा आयातको परिमाणमा सामान्य सुधार देखिए पनि फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि गरेको आक्रमणभन्दा अघिका तीन महिनाको औसत आयात (२ करोड ६७ लाख ९० हजार ब्यारल प्रति दिन) को तुलनामा एसियाको आयात अझै पनि निकै कम छ ।
यस द्वन्द्वका कारण इरान र ओमानको बीचमा रहेको साँघुरो जलमार्ग हर्मुज स्ट्रेट लगभग बन्द हुन पुग्यो । युद्ध सुरु हुनुअघि विश्वको करिब २० प्रतिशत कच्चा तेल र प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थ यही मार्ग भएर ओसारपसार हुने गर्थ्यो ।
अमेरिका र इरानबीच भएको ६० दिने युद्धविराम सम्झौताले यो जलमार्ग पूर्ण रूपमा पुनः खुल्ने अपेक्षा गरिएको थियो तर केही जहाजहरूमाथि इरानी आक्रमण जारी रहेकाले जहाजहरूको आवतजावत युद्धपूर्वको स्तरभन्दा धेरै कम छ ।
पछिल्ला दिनहरूमा हर्मुज स्ट्रेट भएर जाने कच्चा तेलको परिमाणमा केही वृद्धि भएको छ तर केप्लरका अनुसार जुन महिनामा दैनिक २७ लाख ९० हजार ब्यारल मात्र बाहिरिएको अनुमान छ ।
यो मे महिनाको ८ लाख ८१ हजार ब्यारलको तुलनामा बढी भए तापनि द्वन्द्व सुरु हुनुअघिको तीन महिनाको औसत (१ करोड ५५ लाख ८० हजार ब्यारल) को पाँच भागको एक भागभन्दा पनि कम हो ।
पश्चिम एसियाबाट हुने कच्चा तेलको निर्यात युद्धपूर्वको स्तरमा फर्किनेछ कि छैन र फर्किन्छ भने यसका लागि कति समय लाग्नेछ भन्ने विषय अझै अनुत्तरित छ ।
कच्चा तेलको फ्युचर्स मार्केट (भविष्यको मूल्य बजार) मा देखिएको मूल्यले आपूर्तिमा कुनै समस्या नरहेको संकेत गर्छ । सोमबार ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रति ब्यारल ७३.१५ डलरमा बन्द भयो । यो युद्ध सुरु हुनुभन्दा अघिल्लो दिन फेब्रुअरी २७ को ७२.४८ डलरको तुलनामा सामान्य मात्र बढी हो ।
एसियामा प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य भने अलि फरक देखिन्छ । द्वन्द्वको चरम अवस्थामा रिफाइनरीहरूले पश्चिम बाहिरबाट महँगो मूल्यमा कच्चा तेल खरिद गरी प्रशोधन गरेकाले अहिले पनि यसको मूल्य युद्धपूर्वको स्तरभन्दा माथि नै छ ।
मबार सिंगापुर ग्यासोइल (डिजेलको मुख्य आधार) को मूल्य प्रति ब्यारल १११.१५ डलर पुगेको छ । यो फेब्रुअरी २७ को ९१.४२ डलरको तुलनामा २२ प्रतिशत बढी हो ।
पेट्रोलको मूल्य सोमबार प्रति ब्यारल १००.४२ डलरमा बन्द भयो । यो फेब्रुअरी २७ को ७९.३० डलरको तुलनामा २६.६ प्रतिशत महँगो हो ।
आगामी हप्ताहरूमा एसियामा कच्चा तेलको आपूर्ति बढ्दै जाँदा प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घट्न सक्ने सम्भावना छ ।
तर, यो धेरै हदसम्म इरान द्वन्द्वअघिको आयात परिमाणमा कति छिटो फर्किन्छ भन्ने कुरामा निर्भर गर्नेछ ।
हर्मुज स्ट्रेट अझै पनि अनिश्चित अवस्थामा छ । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पको प्रशासनका साथै कुवेत, साउदी अरब र संयुक्त अरब अमिरात जस्ता खाडीका कच्चा तेल निर्यातकहरूको विरोधका बावजुद इरानले यस जलमार्गमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्न खोजेको देखिन्छ ।
यसको अर्थ हर्मुज स्ट्रेटको सुरक्षामाथिको अनिश्चितता कायमै रहने देखिन्छ जसले गर्दा सम्भावित आक्रमणको डरले जहाज मालिक र बिमा कम्पनीहरूले ट्यांकरहरूको आवतजावतमा कडाइ गर्नेछन् ।
अर्को अनिश्चितताको विषय आगामी महिनाहरूमा चीनले चाल्ने कदम हो ।
विश्वकै सबैभन्दा ठूलो कच्चा तेल आयातक चीनले आफ्नो आयातमा भारी कटौती गरेर हर्मुज स्ट्रेटको अवरुद्ध प्रवाहबाट पर्ने प्रभावलाई कम गरेको छ ।
केप्लरका अनुसार, जुन महिनामा चीनको समुद्री मार्गबाट हुने आयात दैनिक ५८ लाख ब्यारल मात्र हुने प्रक्षेपण गरिएको छ । यो मे महिनाको ६८ लाख ब्यारलको तुलनामा कम हो । यो नोभेम्बर २०१५ यताकै सबैभन्दा कमजोर दुई महिना हो ।
यसको अर्थ चीनको समुद्री आयात द्वन्द्वपूर्वका तीन महिनाको औसत (१ करोड १३ लाख ९० हजार ब्यारल) को तुलनामा आधा मात्र छ ।
तर, कच्चा तेलको मूल्य युद्धपूर्वको स्तरमा फर्किएसँगै चिनियाँ रिफाइनरीहरूले पुनः तेल खरिद गर्न थाल्ने सम्भावना छ यद्यपि यो तेल अगस्टदेखि मात्र आपूर्ति हुनेछ ।
समग्रमा, एसियाको कच्चा तेल बजारमा अनिश्चितता अझै उच्च छ ।
चीनले इरान युद्धअघिको परिमाणमा पुनः तेल किन्न थाल्यो भने के यसले कच्चा तेल बजारमा अभाव सिर्जना गर्ला ? खासगरी हर्मुज स्ट्रेटको प्रवाह फ्युचर्स मार्केटले अपेक्षा गरे अनुसार बढ्न नसकेमा के होला ?
अमेरिका र जापान जस्ता देशहरूले आफ्नो भण्डारबाट तेल निकाल्ने कार्य बन्द गरेपछि कच्चा तेलको आपूर्तिमा कस्तो असर पर्ला ?
अहिलेसम्म कच्चा तेल बजारले इरान युद्धका कारण उत्पन्न अवरोधहरूका बीच पनि निकै धैर्यता र अनुकूलन क्षमता देखाएको छ । के यो अवस्था निरन्तर रहला भन्ने प्रश्न छ ।
